دانشگاه گیلان ادب پژوهی 1735-8027 8 30 2015 03 18 تناوب‌های «آغازی/ سببی» و «معلوم/ مجهول» در فارسی 9 28 34 FA امید طبیب زاده Journal Article 2014 12 02 در زبان فارسی تناوبِ «آغازی/سببی» هم به­صورت واژگانی وجود دارد و هم اشتقاقی، و تناوب «معلوم/ مجهول» صرفاً اشقاقی (نحوی) است. در این مقاله با ارائۀ ملاک­هایی نشان داده­ایم که تقریباً همواره راهی برای تمیز آنها وجود دارد. این ملاک­ها عبارت‌اند از: 1- جمله­های مجهول را به دلیل کنشگر مستتر نمی­توان با قید «خودبه­خود» به کار برد، اما جمله‌های آغازی با این قید به­کار می­روند؛ 2- جمله­های مجهول را بخاطر وجود کنشگر می‌توان با قید «عمداً» به­کار برد، اما جمله­های آغازی با این قید به­کار نمی­روند؛ 3- گاه ساخت­های آغازی را می­توان با عبارت کنادیِ «توسط...» یا قید «عمداً» به­کاربرد. افعال آغازی گرچه فاقد کنشگرند، گاه دارای مؤلفۀ معناییِ مستترِ سبب نیز هستند. در چنین شرایطی اگر با تغییر فاعل، همچنان بتوان از گروه حرف‌اضافه‌ای «توسط...» یا قید «عمداً» استفاده کرد، آن جمله، مجهول است؛ 4- اگر بتوان «شدن» را بدون تغییر معنای جمله، مبدل به «بودن/ استن» کرد، آن جمله قطعاً مجهول نیست بلکه آغازی است، و اگر نتوان چنین تغییری را صورت داد، آن جمله قطعاً مجهول است. https://adab.guilan.ac.ir/article_34_b20259cb9c56ff86a32ce2ed3c3cd00a.pdf

دانشگاه گیلان ادب پژوهی 1735-8027 8 30 2015 03 18 چندمعنایی نظام‌مند با رویکردی شناختی تحلیل چندمعنایی فعلِ حسیِ «شنیدن» در زبان فارسی 29 59 35 FA آزیتا افراشی سید سجاد صامت جوکندان Journal Article 2013 07 29 در چندمعنایی نظام‌مند، تبیین‌های شناختی، زمینه‌ساز چندگانگی معانیِ واژه‌هاست و به همین با شواهد بینازبانی و تاریخی مورد بررسی قرار می‌گیرد. واژگان اعضای بدن و نیز افعال حسی از مهم‌ترین حوزه‌های واژگان در معنی‌شناسی شناختی در چندمعنایی نظام‌مند است. در این مقاله پس از معرفی چندمعنایی نظام‌مند در نگرش شناختی در تقابل با چندمعنایی در نگرش ساخت‌گرا، ملاحظات نظری و پیشینة مطالعات را در قالب نمونه‌هایی از زبان فارسی با شواهدی از  اندام‌واژه‌ها و فعل‌های حسی  ارائه می‌دهیم، آنگاه به‌طور خاص چندمعنایی فعل «شنیدن» را در زبان فارسی براساس الگوی آنتونانو و سوییتزر بررسی می‌کنیم. این مقاله نشان می‌دهد که الگوی تیلر برای ترسیم چندمعنایی فعل‌های حسی در زبان فارسی کارایی دارد. مهم‌ترین شواهد این رویکرد، از کاربرد اندام‌واژه‌ها و فعل‌های حسی در متون ادبی به‌دست می‌آید که شیوه‌های کاربرد آنها می‌تواند عاملی سبک‌شناختی در آثار ادبی محسوب شود. https://adab.guilan.ac.ir/article_35_6dda08fa200d688a25141cdcbedf9740.pdf

دانشگاه گیلان ادب پژوهی 1735-8027 8 30 2015 03 18 On Ezāfe ([e]) Enclitic and Stress in Pronouncing Persian First and Last Names پیرامون کسرۀ اضافه و تکیه در تلفظ نام و نام خانوادگی 68 80 36 FA بشیر جم دکتر Journal Article 2014 07 06 چسبیدن آن به نام کوچک هنگام تلفظ نام و نام خانوادگی است. به‌رغم این‌که کسرۀ اضافه به هر اسمی در ساخت‌های اضافی یا وصفی می‌چسبد، به هر نام کوچکی افزوده نمی‌شود. براساس مطالعات قبلی، تکیة اسم بر هجای آخر واقع می‌شود. بنابراین، این‌گونه برداشت می‌شود که چون نام و نام خانوادگی از مقولۀ اسم‌اند، تکیۀ آنها نیز لزوماً بر هجای آخر قرار می‌گیرد. ولی در این پژوهش به این نتیجه رسیده‌ایم که تکیۀ نام و نام خانوادگی در مواردی بر هجای آخر قرار نمی‌گیرد. الگوی تکیۀ نام و نام خانوادگی و موارد افزودن و حذف کسرۀ اضافه به نام کوچک به هم مرتبط‌اند و تابع محدودیت‌های زبان‌شناختی و فرازبان‌شناختی گوناگونی هستند. این موارد یک‌به‌یک در این مقاله مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته‌اند. https://adab.guilan.ac.ir/article_36_c92c3c2e5b84fe8359d120584b6ebfe9.pdf

دانشگاه گیلان ادب پژوهی 1735-8027 8 30 2015 03 18 توصیف و تحلیل کانونی‌سازی گسسته در زبان گیلکی (گویش اشکورات) 99 81 37 FA منصور شعبانی Journal Article 2014 07 21 در ساخت کانونی­سازی گسسته، یک سازۀ واحد زیرساختی مانند ساخت ملکی گسسته شده و بخشی از آن پیش­آیند و بخشی دیگر ابقا می­شود. این ساخت را می­توان براساس اینکه هسته (سازۀ کانونی) از درون بند پایه یا بند پیرو حرکت کرده، به دو نوع کوتاه و بلند تقسیم کرد. سازۀ پیش­آیند دارای مشخصۀ کانون و تقابل است و تکیۀ زیروبمی نیز روی آن قرار دارد. تبعیت از جزیره و اصل کوتاه­ترین حرکت، عدم گسستگی متمم حرف اضافه، همبستگی بین پاره‌جمله‌ها و ساز­ه­های پیش­آیند، و پیش­آیند شدن بخشی از یک اصطلاح­پاره از مهم­ترین ویژگی­های نحوی این ساخت هستند و تمام آنها مؤید تحلیل حرکت‌اند. در این ساخت، هستۀ گروه کانون واقع در بالای گروه زمان دارای مشخصۀ کانون تعبیرناپذیر است. پس از بازبینی مشخصۀ مزبور از طریق تطابق، مشخصۀ [EPP] سبب حرکت غیرموضوع سازۀ کانونی می­شود. در مقالة حاضر ساخت فوق و فرایندهای آن در زبان گیلکی (گویش اشکورات) مورد توصیف قرار می‌گیرد. https://adab.guilan.ac.ir/article_37_6e3734d6e871691429c9221ef3521a73.pdf

دانشگاه گیلان ادب پژوهی 1735-8027 8 30 2015 03 18 وزن شعر کودک: عروضی؟ هجایی؟ یا تکیه‌ای- هجایی؟ 101 116 38 FA حشمت الله آذرمکان مرتضی نجاتی جزه Journal Article 2014 02 01 یکی از سؤالاتی که همواره در بین شاعران و محققان مطرح  می‌شود، چگونگی وزن شعر کودک است. گروهی وزن شعر کودک را عروضی می‌دانند و گروهی دیگر غیرعروضی. در این مقاله سعی شده‌است با تکیه بر مطالعات و تحقیقات ادیبان و شاعران و نیز تحقیقاتی که دربارۀ وزن شعر در زبان‌ها و زمان‌های مختلف صورت گرفته‌است، برای این پرسش، پاسخی درخور یافته شود. درنهایت به این نتیجه رسیده‌ایم که برخی از اشعار کودک عروضی، و بعضی غیرعروضی هستند، اما وزن آن دسته از اشعاری که در وزن غیرعروضی جای می‌گیرند، با الگوهای وزنی مطرح‌شده از طرف محققان شعر کودک متفاوت است؛ زیرا آنان این وزن غیرعروضی را هجایی می‌دانند، درحالی‌که به باور نویسندگان این پژوهش، وزن مزبور «تکیه‌ای- هجایی» است. https://adab.guilan.ac.ir/article_38_9b55ab047724d43e6741a6653a5fe77e.pdf

دانشگاه گیلان ادب پژوهی 1735-8027 8 30 2015 03 18 ریشه‌شناسی چند واژه از گویش گیلکی 117 131 39 FA بلقیس روشن نرجس بانو صبوری Journal Article 2013 12 28 گویش گیلکی از گویش­های ایرانی نو است که در ناحیۀ وسیعی از استان گیلان در حاشیۀ دریای خزر و نیز بخش­هایی از استان مازندران رواج دارد. این جستار اختصاص دارد به بررسی ریشه‌شناختی چند واژه از گویش گیلکی شرق گیلان. در هر مدخل، ابتدا ریشۀ ایرانی باستان و هندواروپایی واژه یا فعل مورد نظر و برابرهای آن در دیگر زبان­های ایرانی را آورده‌ایم، سپس به بررسی ساخت اشتقاقی آنها در گویش گیلکی، فرایندهای واجی و گاه رابطۀ نحوی واژۀ موردنظر پرداخته‌ایم. واج­نوشت داده­ها بر پایة گونة گویشی شرق گیلان انجام پذیرفته‌است. https://adab.guilan.ac.ir/article_39_0cc55d6f797bbca5630d99bcfb599b8e.pdf

دانشگاه گیلان ادب پژوهی 1735-8027 8 30 2015 03 18 بررسی ریشه‌شناختی چند واژۀ تالشی 133 150 40 FA مهدی کارگر بهزاد چراغی جولاندان Journal Article 2014 01 01 تالشی از زبان‌های ایرانی شمال ‌غربی است که در کرانه‌های جنوب غربی دریای خزر، از سفیدرود در جنوب تا لنکران جمهوری آذربایجان در شمال، متداول است و به سه گویش شمالی، مرکزی و جنوبی طبقه‌بندی می‌شود. از منظر ریشه‌شناسی، زبان‌های ایرانی به‌ویژه تالشی کمتر مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. ارتباط تاریخی زبان‌ها از طریق پژوهش‌های ریشه‌شناسی بیشتر و بهتر درک می‌شود. در این مقاله تعدادی از واژه‌های تالشی ریشه‌شناسی شده‌اند. این واژه‌ها براساس تلفظ رایج آنها در گویش تالشی مرکزی طولارود - که یکی از نویسندگان این مقاله گویشور آن است- آورده شده‌اند. برابر واژه در دیگر گویش‌های تالشی نیز ذکر شده‌است. در ریشه‌شناسی سعی شده‌است هم­ریشۀ واژه در دیگر گویش‌های ایرانی گروه شمال غربی، به‌ویژه تاتی یا آذری که بیشترین نزدیکی را با تالشی دارند نیز آورده شود. https://adab.guilan.ac.ir/article_40_3ab853fcec5c9fb7658ff39100056c6a.pdf